Hãy chữa cho ta đi Vết thương lòng rên rỉ Ơi ngọn gió thầm thì: “Mùa thu đã ra đi” Đừng đào xới luỵ bi Đừng cào lên khốn khổ Xúc chạm vào giông tố Ở sâu dưới nhu mì Thu, nếu không nói gì Thì xin đừng nổi gió Bằng không ta hứa đó Ta sẽ ướt mi thôi Ta mệt rã tim rồi Bởi hờn thu quá thể Bởi hồn ta đã lỡ Gửi nơi nào xa xăm Thu thì chữa được không Những gì mình đem lại Thu thì giấu được không Vẻ buồn tênh tê tái Mà sao còn thổi mãi Khúc bâng khuâng hồn ai Còn ai nữa ngoài thu Ngây thơ…vô số tội Còn ai nữa ngoài thu Thiết tha đầy quỷ quái Còn ai nữa ngoài thu Khiến người thương ngây dại Thôi cất những sương mai Này đi và xin hãy Ngưng làm cơn gió lộng Sau mỗi thoáng heo may Đừng gọi mưa lay lay Rụt rè buông nóc phố Xong, thì ngào ngạt đổ Như đã quá ư quen Lạ gì nữa dịu êm Bao giờ không kết lại Bằng tả tơi hoang hoải Nén trong buồn nhẹ tênh Thôi… …không giận ta nghen Nào trách thu cho được Ta thương thu gầy guộc Trước tin đông đang về Tại bất giác ta mê Lạc mình vào thăm thẳm Lỡ làm bao vị đắng Dồn như sóng trong tim Thu, xin hãy luôn tin Ta yêu thu như nhất Như trăng yêu trái đất Dẫu thu đôi khi thu làm Ta bấn loạn yêu tin Thẫn thờ trong hiu hắt Nhưng niềm yêu trong vắt Này luôn tặng cho thu Hãy bình tĩnh nghe đông Về và không hối tiếc Nhận ra mình bất diệt Trong xiêm áo thời gian Nhận ra thu trong ta Không tài nào phân mảnh Lơ ngơ muôn hạnh phúc Nhận nhau…thật vỡ oà! (30-10-2024)
Hôm nay thu thức dậy Nằng nặc đòi chia xa Kéo áo em giận lẫy Thổi mưa trước hiên nhà Dỗ giành thu em hỏi Có tâm sự gì à Thu lí nha lí nhí: "Đông chiếm chỗ em rồi" Thu làm em thương quá Chả biết nói làm sao Thu thổi hạt mưa vào Trêu mắt em ướt đỏ Thu ơi thu thật ngố Có gì phải hờn ghen Năm sau tháng tám về Thu lại chơi với phố Hôm nay đông làm gió Đánh động tiếng thời gian Hát bài ca mùa màng Đến mùa xuân lại ngủ Bốn mùa như chiếc mũ Tròn tròn lại êm êm Xuân cách thu một mùa Nối bằng đông và hạ Nên đừng buồn thu nhé Năm sau mình tỉ tê Cách một năm không gặp Chuyện kể dài lê thê Thôi thế chào nhau nhé Lời tạm biệt nói nào Năm sau rồi trở lại Gặp nhau mừng khôn nguôi Mùa thu thương yêu ơi... (2004)
Bài thơ "Trời sẽ sáng" Những nốt giáng cuối cùng Sẽ thay bằng nốt thăng Những bóng đêm cuối cùng Sẽ thay bằng ánh sáng Những tình đời ai oán Sẽ thay bằng cụng ly Con khỉ cười khì khì Ngay sau dòng nước mắt Những tin vui lượm lặt Về theo nhau trên đường Những nếp nhà cô đơn Kề nhau trong đêm vắng Ai đêm thâu thức trắng Sẽ tròn giấc thuỵ miên Ai mong mỏi an nhiên Sẽ về nơi suối mát Tâm hồn ai lưu lạc Sẽ tìm thấy quê hương Trái tim thiếu tình thương Sẽ lấp đầy hạnh phúc Vết thương sẽ thôi thúc Nở ra những vần thơ Tình yêu sẽ bất ngờ Mọc lên từ gỗ đá Từ đớn đau vất vả Toát những giọt kim sa Từ mắt ai nhạt nhoà Sáng lên đầy hy vọng Mọi ước ao trông ngóng Sẽ thoả nguyện đầy tay Tóc em sẽ nhẹ bay Trong nắng thu hồng nhạt Hãy an lành ca hát Bởi bên cạnh có ta Hãy ngủ ngon nhé và Đừng quên, trời sẽ sáng... (26-10-2021)
Để đáp lại câu hỏi của một bạn đọc vì sao lại có hình ảnh “Con khỉ cười khì khì” ở khổ thơ thứ 2, tôi xin phép viết đôi chút tự sự về bài thơ. 🙂
Bài thơ “Trời sẽ sáng”, được viết trong sự chuyển giao tâm trạng của tôi, giữa ưu tư và hy vọng. Sự chuyển mình đó như một nốt luyến nhỏ, trên nền nhạc muôn thủa của nhân gian, nơi ai cũng chứng kiến mình cùng vạn hữu, trải qua muôn trùng những vòng lặp, giữa “đêm” và “sáng”, giữa “giáng” và “thăng”.
Thế, nên trong suốt bài, những hình ảnh thường tượng trưng cho sự đối lập, và chuyển pha giữa các cung bậc, cũng lần lần hiện ra trong tâm trí tôi. Có lẽ, người viết của một bài thơ, lại là người sẽ yếu nhất trong khả năng phân tích tính “logic” trong bài thơ của mình. Chắc tôi cũng như vậy. Thay vì diễn đạt được thật rõ tính hợp lý của mọi chi tiết, tôi lại chỉ có thể thiết tha nói rằng: “Tôi đã cảm thấy như vậy!”. Nếu khi đó, tâm của tôi hướng về logic, có lẽ, nó sẽ tạo ra những câu thơ khác. Nhưng, “Trời sẽ sáng” là bài thơ dường thuần tuý cảm xúc, và tâm cảm của tôi khi ấy, dường tự chọn từ ngữ để biểu đạt mình.
Vì thế, thay vì giải thích sự xuất hiện của “con khỉ” một cách hợp lý, tôi lại xin phép thiên về diễn đạt tâm cảm của mình hơn.
Khi những trầm ưu… “chín tới”, thì, bất khả tránh né, cung đường của nó sẽ là dồn nén trĩu nặng và gồng nén tới mức, tại một ngưỡng nào đó, lại chuyển mình sang pha đối lập. Tại thời điểm, khi những hy vọng bắt đầu loé lên, khi những thanh bình bắt đầu mở cửa, thì, ngay sau những gánh gồng của tâm trí, lại là sự đến bất ngờ của những âm thanh, hay hình hài “đối trọng” với sự trì nặng vừa chớm qua. Nên, để “đối trọng” sự ai oán của tình đời, thì hình ảnh “cụng ly” đã thay thế, vừa vui vui, vừa mang hàm ý hoà bình, hoá giải. Đến lượt con khỉ và tiếng cười khì khì của nó, kiểu khóc lóc nửa cá sấu, nửa “nghiêm trọng” đầy đáng thương của nó, cũng rất nhanh, đã “điểm danh” trong tâm trí tôi. Dù bất kể vì sao, thì nó cũng thật đã xuất hiện, khiến ai đang ưu tư chắc cũng phải bật cười, vì thế, mà…biến veo một miền ưu cảm.
Thế nên mà nó đã xuất hiện, tại “phần ngọn” là lời. Còn phần gốc, đó chính là bởi trong “não” tôi, đã tự hướng mình về phía của nhẹ tênh, của nụ cười, của lạc quan, và của hy vọng. Nhưng, cũng đâu dễ dàng lắm. Khi xoá một màu nâu, dù có tô bằng trắng, thì ban đầu, trắng vẫn mờ, và nâu vẫn đậm. Khi thay giáng bằng thăng, cũng phải có nốt luyến. Phiền ưu cũng có quán tính, nên những mâu thuẫn, những “đừng” và “hãy”, những do dự trong hồn ngay cả khi tâm đã xác quyết, vẫn không ngừng đẩy đưa, chao động. Nên, “con khỉ” đâu chỉ cười khì khì mà thôi, còn có cả nước mắt nữa. Trong câu thơ này, vừa có hình ảnh vui, là con khỉ cười khì khì sau dòng nước mắt, vừa lại không chỉ là như thế. Dòng nước mắt ấy, của con khỉ cũng có, và của…tôi cũng có. Tôi khóc, xong nó cười. Nó cười, và tôi cũng cười…theo nó. Tôi cười sau nước mắt của mình. Đó là giây khắc khi nặng trĩu được hoá giải, “trầm trọng” bỗng… “nhẹ tựa mây”. Đôi khi chúng ta thấy, nhiều phiền não của chúng ta cũng…đáng bật cười lắm, thật mà!
Đương nhiên, ngoài những “sự” trên, thì còn một sự nữa góp phần cho “con khỉ cười khì khì” ở đó, đó là sự thuận vần với “cụng ly” ở dòng trên. Nhưng tới đây, tôi chẳng thể giải thích được hơn nữa. Chỉ biết, rất nhanh trong tâm cảm, con khỉ đã “xẹt qua”, kịp khóc, và lại kịp cười trong tôi như vậy đấy! 🙂
Và, những tương phản giữa nặng và nhẹ, giữa trầm và thăng, tiếp tục đan xen trong những khổ kề sau.
“Những tin vui lượm lặt
Về theo nhau trên đường
Những nếp nhà cô đơn
Kề nhau trong đêm vắng…
…Mọi ước ao trông ngóng
Sẽ thoả nguyện đầy tay
Tóc em sẽ nhẹ bay
Trong nắng thu hồng nhạt”
Tới đây, nốt luyến của tôi, đã không đơn lẻ nữa rồi. Nó đã được thấy, cùng sự chuyển mình rộn ràng, mạnh mẽ, khắp khắp nhân gian. Bây giờ, là sự nương vào quy luật biến dịch của nhân gian, cho chúng ta được thốt lên những lời nguyện mong tốt lành cho nhau.
Nào, cùng tôi đọc khổ cuối nhé:
“Hãy an lành ca hát
Bởi bên cạnh có ta
Hãy ngủ ngon nhé và
Đừng quên, trời sẽ sáng…”
Lúc này, cái vui, niềm hy vọng, đã sắp “chín” như mặt trời trước ngưỡng bình minh. “Ta”, chính là tôi khi này, đã rất xả lòng để đi vào giấc ngủ. Không chỉ đã thấy lại niềm tin yêu, và lạc quan cho mình. “Ta”, còn thấm được sự an lành đến nỗi, tưởng chừng có thể đem nó mà trao đi trong gió, mà ru hời, mà vỗ về, và khích lệ nhân sinh. Vì thế, mà “ta” đã “xin” mọi người “hãy an lành ca hát”, như một trấn an, mà chẳng thể đưa ra một căn cứ “bảo kê” nào, ngoài nói rằng:
“Bởi…
bởi…
bởi bên cạnh có ta”
Cũng không sao! Dù thế nào đi nữa, khi một tâm hồn trở nên an lành, thì tôi tin, nó cũng có thể góp được sức của mình, vào sự an lành và bình yên, cho tất cả…
(28-10-2024)
Em thấy buồn một chút Mùa thu ạ thu ơi Mùa thu sắp đi rồi Làm sao em khỏi nhớ Đông đã về nơi phố Buộc thu nén heo may Buộc tim em nén thở Thấy thu trong hao gầy Thôi nào, đừng khóc nữa Đừng để phố mưa giăng Dẫu sầu, xin nước mắt Tàng hình trong giá băng Cho mùa đông nhìn mãi Không tài nào thấy đâu Cách hồn thu thật đẹp Kiêu hãnh trong ưu sầu Về đi, lại từ đầu Bỏ đi, ngàn ký ức Kỷ niệm nào đẹp nhất Cũng hơn gì hư hao Đừng tiếc, những ước ao Dẫu tràn về quay quắt Hãy về đi, đừng nhặt Mảnh tim ai bông đùa Đừng níu nữa, thu à Phôi pha là tất yếu Nhìn này, em cũng vậy Ai cũng thế, thu ơi... (27-10-2021)
Những nốt giáng cuối cùng Sẽ thay bằng nốt thăng Những bóng đêm cuối cùng Sẽ thay bằng ánh sáng Những tình đời ai oán Sẽ thay bằng cụng ly Con khỉ cười khì khì Ngay sau dòng nước mắt Những tin vui lượm lặt Về theo nhau trên đường Những nếp nhà cô đơn Kề nhau trong đêm vắng Ai đêm thâu thức trắng Sẽ tròn giấc thuỵ miên Ai mong mỏi an nhiên Sẽ về nơi suối mát Tâm hồn ai lưu lạc Sẽ tìm thấy quê hương Trái tim thiếu tình thương Sẽ lấp đầy hạnh phúc Vết thương sẽ thôi thúc Nở ra những vần thơ Tình yêu sẽ bất ngờ Mọc lên từ gỗ đá Từ đớn đau vất vả Toát những giọt kim sa Từ mắt ai nhạt nhoà Sáng lên đầy hy vọng Mọi ước ao trông ngóng Sẽ thoả nguyện đầy tay Tóc em sẽ nhẹ bay Trong nắng thu hồng nhạt Hãy an lành ca hát Bởi bên cạnh có ta Hãy ngủ ngon nhé và Đừng quên, trời sẽ sáng... (26-10-2021)
Bài thơ "Chiều sân ga"Hà Nội mùa thu Mai mua bánh cốm Lặng đi bên chàng Tiễn đến sân ga Chẳng ai nói ra Một lời từ biệt Mỉm cười trên miệng Hiu hắt trong tim Anh cũng im lìm Và Mai cũng thế Tiếng còi nhe nhẹ Giục khẽ bên tai... Ga chiều đợi ai Nén từng hơi thở Đoàn tàu nhắc nhở Hành khách cuối cùng Và rồi, cuối cùng Anh rồi cũng nói "Anh về Nam nhé Mai mạnh giỏi nghe" Tàu chuyển bánh xe Mai dồn nhịp bước Không sao thốt được Mắt chẳng rời nhau Tàu lướt thêm mau Bất ngờ Mai chạy Bàn tay vội vã Nắm kịp tay anh "Mai, hãy nghe anh Mùa thu còn mãi Mùa thu còn mãi Hãy về đi em!" Mai nhìn theo anh Tàu đi xa mãi Mai gọi tên anh Tàu đi xa mãi Sân ga khuất dần Lòng anh tê tái Anh gọi tên Mai Chẳng gì vọng lại...
Bài thơ này tôi viết năm 2018. Là một trong những bài thơ tôi rất thích. Không hiểu sao, tôi rất rung động trước những mối tình Nam Bắc, mà người anh là con trai Sài Gòn, người em là con gái Hà Nội.
Trong tưởng tượng của tôi, luôn có hình ảnh một người con trai ưu trầm, lặng lẽ, và người con gái nhẹ nhàng, mơ mộng. Họ yêu nhau, một cái yêu ngại ngùng, ngút sâu và khó hiểu, như những gió mùa thu.
Bài thơ là chuyện kể, về một mối tình như thế. Nó là mối tình, mà không phải cuộc tình. Bởi mối tình này không đầy vẹn. Nó như những xúc cảm tình yêu không bến đỗ, táp vào tim vừa ào ạt, vừa chập chờn, mà chính ngay đôi trai gái cũng còn không hiểu nổi. Nó, có chăng là nhớ thương, từ tiềm thức tạc vào tháng 9, vang động tâm hồn người con trai, người con gái, tới tấp nhanh, tới tấp sâu, để rồi chính họ không kịp nhận ra, và dặt dè đối diện.
Để rồi, chẳng ai đã nói, chẳng một lời yêu đã thốt ra. Chỉ có im lặng, cho đến buổi chia ly…
Bài thơ là câu chuyện yêu ngắn ngủi. Đến giây phút cuối cùng chia ly giữa sân ga, khi đoàn tàu đã chuyển bánh và cất lên lời giục, thì tiếng lòng vẫn phong kín trong tim. Hình như, đây cũng là “cách yêu” của nhiều đôi trai gái. Mơ hồ mà day dứt, thiết tha mà không ai thừa nhận. Cho đến khi, cho đến khi, tiếng còi tàu giục giã. Có lẽ khi ấy, nhịp tim và tiếng lòng cũng rần lên như thế, nhưng hai tâm hồn vẫn không thể…
…đánh rơi sự im lặng.
Cho đến khi, cho đến khi…
…đoàn tàu giục hành khách cuối cùng…
…Anh đã bước lên toa…
Thì trong tưởng tượng của tôi, vẫn thấy anh đứng nơi cánh cửa, nhìn Mai, nhìn Mai với ánh mắt như muốn thoát ra ngàn lời. Còn Mai, bước chân hối dần với nhịp chuyển bánh xe, đôi mắt vẫn lặng im nhưng trái tim ùa tới. Nhưng, hình như đâu đó cô vẫn chờ, một phá vỡ, một phá vỡ, nơi nỗi lòng ngăn ngại.
Và rồi, cuối cùng, sự chờ đợi ấy cũng nghe anh nói:
“Mai mạnh giỏi nhé, anh về Nam nghe”
Anh đã mở lời. Nhưng tiếc thay, đó là một lời chia tay, và chúc nhau mạnh giỏi. Điều gì sau lưng đó, đã bị anh ghìm lại. Phải thế chăng?
Nhưng…
Cô gái dù vẫn lặng yên không nói, nhưng bước chân đã thúc giục trái tim. 1, 2, 3, rồi cô bất ngờ chạy, vội vã theo kịp nắm lấy tay anh. Nó có nghĩa, bàn tay anh cũng đã ở sẵn, và đợi chờ Mai tự bao giờ.
Cái nắm tay của Mai như sự vỡ oà xâm chiếm tim anh, khiến nó thốt lên: “Mùa thu còn mãi! Mùa thu còn mãi!”
Nhưng, rồi sao nữa. Tôi cũng không biết, đó là một lời nhắn gửi, một lời hẹn dành cho Mai. Hay sau câu nói “Mùa thu còn mãi”, sẽ chỉ là khoảng trống, vô biên bất tận?
Tại sao, anh không xuống khỏi đoàn tàu? Tại sao? Anh không xuống với Mai, để hai người bắt đầu một câu chuyện tình? Điều gì còn giữ anh lại? Phải chăng, sự phong kín đã in vào tiềm thức, khiến trong giây phút đó, sự vỡ oà cũng chẳng thể lớn hơn một nhịp thốt trong tim. Anh vẫn quay về Nam, để lại Hà Nội, để lại Mai như hình ảnh sau lưng, như những chuỗi ngày mến thương trong tâm cảm. Liệu, mùa thu sẽ nối tiếp trong tình yêu của họ, hay nó sẽ “còn mãi”, nhưng chỉ trong một ký ức xa, trong một niềm thương nhớ…
Tôi không hiểu, và Mai cũng thế.
Để rồi,
“Sân ga khuất dần
Lòng anh tê tái
Anh gọi tên Mai
Chẳng gì vọng lại. . .”
Rồi thì, anh đã gọi tên cô. Nhưng, đó chỉ là tiếng thầm gọi nơi cõi lòng day dứt. Ích gì đâu, tàu đã rời ga. Giữa anh và Mai, chỉ còn một bầu trời khoảng trống. Một cánh cửa cuộc đời, lặng lẽ ngang qua…
Có lẽ, trong cuộc đời, đâu đó có rất nhiều tình yêu dở dang, những tâm hồn do dự. Thậm chí, người anh trong bài thơ này, ai nói chắc, là anh ấy không tự đưa mình vào cảnh chia ly như một phương cách làm nên sự đã rồi, để rồi dẫu day dứt khôn nguôi, vẫn hơn là đối diện. Một đặc tính của tình yêu, của hồn người, cũng chính là khó hiểu, mâu thuẫn, và đầy nghịch lý. Hoặc có lẽ, tình yêu bên trong hai con người này, khuyết chứ chẳng đầy. Hoặc, nó chỉ là thứ tần sóng mùa thu, thiết tha và bất diệt, để rốt cùng, họ chọn yêu nhau trong – hoài – niệm – mà – thôi…
(2-10-2021)Hà Nội mùa thu Mai mua bánh cốm Lặng đi bên chàng Tiễn đến sân ga Chẳng ai nói ra Một lời từ biệt Mỉm cười trên miệng Hiu hắt trong tim Anh cũng im lìm Và Mai cũng thế Tiếng còi nhe nhẹ Giục khẽ bên tai... Ga chiều đợi ai Nén từng hơi thở Đoàn tàu nhắc nhở Hành khách cuối cùng Và rồi, cuối cùng Anh rồi cũng nói "Anh về Nam nhé Mai mạnh giỏi nghe" Tàu chuyển bánh xe Mai dồn nhịp bước Không sao thốt được Mắt chẳng rời nhau Tàu lướt thêm mau Bất ngờ Mai chạy Bàn tay vội vã Nắm kịp tay anh "Mai, hãy nghe anh Mùa thu còn mãi Mùa thu còn mãi Hãy về đi em!" Mai nhìn theo anh Tàu đi xa mãi Mai gọi tên anh Tàu đi xa mãi Sân ga khuất dần Lòng anh tê tái Anh gọi tên Mai Chẳng gì vọng lại... (2018)
Có điều gì bất ổn Trong gió thế thu ơi Nắng vẫn kin kĩn rơi Xuống cánh hoa mềm nhỏ Ai vẫn cùng ai đó Ghé góc quán thân thương Rạp xem phim vẫn thường Ngọt ngào hơi ấm nhẹ Em vẫn manh áo khẽ Che ấm vùng trái tim Bờ môi vất vả ghìm Một bài thơ sắp nở Vậy mà, nơi tiếng thở Sao nghe nỗi lạ xa Em cay mắt nhận ra Đông đã sang thật thà Đông sẽ phong kín nhà Sẽ buốt mòn cúc áo Gạt thu ra rồi tạo Thành muôn nỗi giá băng Đành thôi, em sẽ tăng Hơi ấm bằng thu lại Bao ước mơ khắc khoải Giữ lấy ấm cho tim Niềm yêu, theo cánh chim Bay vào trời vô định Trả về em một tiếng Hẹn mùa sau, nhé em... (28-10-2021)
Bài thơ “Dặn thu” Nếu mùa thu đang buồn Thì cốm cũng bớt xanh Nếu hoa cúc vàng chanh Nghĩa là thu còn bé Lớn nhanh thì sao thế Thì cúc sẽ vàng ươm Nắng sẽ xâu hạt cườm Khen mùa thu xinh quá Gió sẽ vờn kẽ lá Mỗi lúc mùa thu vui Mưa sẽ lã chã rơi Mỗi khi mùa thu khóc Này thu sao phải khóc Để cho phố nhoà mưa Cho đôi mắt ai mơ màng buồn không duyên cớ Thu, sao mà nức nở Có phải vì yêu không Có phải đã đem lòng Thương mến rồi nhân thế Nếu thật là như thế Hãy để mặc mưa buông Trên khắp những con đường Đừng ngăn niềm nức nở Cho mưa ôm lấy phố Cho phố đắm trong mưa Yêu mà, ai cũng thế Đừng xấu hổ nghe chưa Nhưng, xong thì nín nhé Đừng mưa mãi đấy nghe Cho phố phường lên nắng Trẻ con thôi khóc nhè Cho ta không buồn nữa Vì phơi áo chẳng khô Cho ta thôi thẫn thờ Khi sân đầy lá rụng Cho ta thôi ngờ vực Thu hay mình già hơn Thôi, nắng lên đi nhé Đừng tin theo nỗi buồn. (11-10-2021) ***
Khi tôi đăng bài thơ “Dặn thu”, có độc giả đã gửi bình luận gồm 4 dấu chấm hỏi ;). Tôi hiểu rằng, độ khó hiểu nào đó của bài thơ đã được “cứu xét” tới.
Chưa biết nên trả lời bạn ra sao, tôi bèn tính, hay mình tự sự đôi chút về bài thơ, để độc giả có thể hiểu hơn ít nhiều.
Thực ra, tôi chưa từng làm một bài thơ với chủ đề định trước. Ngay cả khi đã “dự liệu” được tên bài, nhưng, mười lần như một, tôi luôn phải để trống phần tên bài như một “thủ tục tâm lý”, khi nào viết xong hết, mới được điền vào. Bằng không, tôi sẽ “đóng băng” không thể viết. Có lúc, “buột” ra cái tên hay, nôn nóng gõ vào, vậy mà rồi lại phải xoá đi, không thì thơ không chịu “diễn biến” nữa.
Nên, nhiều bài thơ của tôi rất dài, và hồn cốt (hay cảm xúc) tuy được “phác” lúc ban đầu, nhưng “mạch truyện” lại luôn “cập nhật” tức thời cùng mọi dòng chữ. Nó không là gì khác ngoài “mạch của tâm”. Tất nhiên, mạch của tâm thì cũng phải có “cốt”, nhưng cốt đó nhiều khi, mảnh và ẩn sâu đến độ, làm khó người đọc…là có thật.
Nhưng, cái “kỳ cục” của thơ chứ không phải văn, là người đọc trước khi diễn giải “logic” để nắm bắt “cốt truyện” một cách hiển lộ, thì, trong “địa phận” linh cảm nào đó, người ấy đã “uống trọn” rung cảm tổng quát của bài thơ rồi. Mạch tâm của người đọc, cũng vô hình đồng thuận với mạch tâm của người viết, dù tâm trí còn trì hoãn, hãn muốn một vài ngừng lại, để cắt nghĩa rõ ràng, hay để chút băn khoăn.
Bài thơ “Dặn thu”, cũng là một bài thơ thiên về “mạch của tâm”, tức cảm xúc, hơn là “mạch của trí”. Nên, nó không giống lắm những bài thơ mang một hàm ý cụ thể, một ý nghĩa triết lý, một nhận thức đời sống, hay một ý nghĩa sâu xa, mà nói ra được cho rõ ràng. Thế nên, nếu như được đọc bởi một lực truy cầu ý nghĩa, thì “ý nghĩa” của bài thơ lại như cọng rêu mỏng dưới làn nước, càng chạm, càng lùi lại, chỉ sủi lên những lăn tăn mà thôi.
Thực tình, tôi hay làm thơ vào mùa thu lắm. Đơn giản, vì mùa thu hàm xúc quá. “Dung môi thu” chứa chan ngập tràn, động tí là chạm hồn người. Nay chạm xúc cảm này, mai chạm xúc cảm khác, tuỳ “đôi mắt trần gian” đương thấm đượm những gì.
Bài thơ “Dặn thu”, thì không có gì to tát cả. Tôi còn nhớ khi đó, tôi buồn, một cái buồn…rất thu. Nó không gay gắt khổ đau, mà man mác ủ quanh tâm cảm, làm nên một cô đơn. Rồi, bất giác, cảm thức buồn không chịu ẩn náu nữa, nó buột khỏi tim, tìm đường thoát ra qua tâm trí. Tôi, buột miệng thốt: “Mùa – thu – đang – buồn”. Khi ấy, tôi “làm như”: mình là thu, thu là mình đấy. Trong giây lát, tôi như “tuột xích” một ghìm giữ. Mắt xích đầu bị rớt, vậy là, mắt xích sau cứ thuột luột rơi theo. Tôi bỗng muốn “tuyên bố” với mùa thu, rằng tôi đang buồn lắm. Và, vì nhầm lẫn, mình là thu, thu là mình, nên khi “linh cảm” ùa tới, tôi “nhập vai” vào thu, lúc thì hai trong một, lúc thì, một lại phân hai lúc nào không hay. Như thế, câu thơ đầu tiên gõ xuống:
“Nếu mùa thu đang buồn…”
Đến đây, thì “sóng thơ” nó bắt đầu “e hèm” với tôi rồi. Như sương muốn trĩu xuống bầu không khí. Và “não” tôi lúc đấy, chỉ tìm cách rót cho ra cái tâm cảnh, như người miêu tả một bức tranh tinh thần vậy.
Vậy, nếu “thu đang buồn”, thì sao đây?
Thì…thì… …thì cốm cũng bớt xanh…
Đâu đó, giống như hồi trẻ con nhỉ, khi những đứa trẻ vặn nhau bằng khôn cùng câu hỏi. Và, ở “chân tường”, một đứa trẻ đáp: “à…ờ…thì…”
…thì cốm cũng bớt xanh. Sau câu thơ, mà tựa như đến sau nhịp “à…ờ…” ngập ngừng đầu tiên đó, thì giờ, bài thơ hết sức đi vào một “luồng ngữ hành”, lần lượt “biểu kiến” từ dung môi tâm cảm tận chiều sâu.
Từ khổ thứ một, đến cuối khổ ba, theo mạch của cả tâm và trí, là sự đi cùng những sắc thái mùa thu. Cặp “nếu-thì” không lặp lại nhiều, nó được nói bằng những cách khác nhau, nhưng cùng mang bản chất ấy.
“Nếu” mùa thu đang buồn, “thì” (ta thấy) cốm cũng bớt màu xanh. “Nếu” (ta thấy) hoa cúc đương vàng chanh, “thì” mùa thu đương “non” lắm, như hồi ức bé thơ của ta vậy. Rồi, “lớn nhanh thì sao thế?”. Thu đương “còn bé”, mà bỗng chốc lớn nhanh, thì có giống như ta, trong thoạt nhanh biến đổi của thời gian, bỗng chốc biến thành một cô gái? Thì, thì sao nhỉ?
…Thì cúc sẽ vàng ươm…
Khi này, cúc không còn vàng chanh nữa, mà ta sẽ thấy, cúc vàng ươm khắp phố cùng phường. Và…
Nắng sẽ xâu hạt cườm Khen mùa thu xinh quá…
Những hạt nắng chẳng chỉ là hạt nắng, mà sẽ lung linh như những hạt cườm kết lại, trên khuôn cổ, trên vòng tay cô gái đôi mươi. Trong rất nhanh, ta như “điểm lại” hồn thu trong suốt cả 3 thời: quá khứ, hiện tại, và cả tương lai:
…Gió sẽ vờn kẽ lá Mỗi lúc mùa thu vui… …Mưa sẽ lã chã rơi Mỗi khi mùa thu (tức là ta), đang khóc đó…
Ừ, cô gái đôi mươi, thì thoắt vui, thoắt khóc là phải rồi. Trong 3 khổ đầu, hồn ta, và hồn thu, như “bất khả phân” vậy. Nhưng, đến khổ 4, “ta” dường “chiết” ra một nửa tâm hồn, một nửa vẫn trong thu, một nửa lại “đứng ngoài”, để ta thủ thỉ cho chính ta nghe, để ta tự sự, bắt đầu “dặn thu”, cũng, là tự dặn chính mình:
“Này thu sao phải khóc”
Vừa hỏi thu, “ta” vừa như tả thu, cho chính thu xem mình vậy.
“Để cho phố nhoà mưa Cho đôi mắt ai mơ màng buồn không duyên cớ”
Vừa hỏi thu, ta vừa như “đổ lỗi cho thu” vậy. Thu khiến mình đẹp mơ màng, cũng khiến ta…buồn không duyên cớ. Ở chỗ này, thật chẳng phân nổi đâu thu, đâu ta. Chẳng biết thu mưa, hay là ta mưa, chẳng biết thu khóc, hay là ta khóc. Hỏi thu sao phải khóc, mà ta mơ màng, bâng khuâng nhìn nỗi buồn của mình.
Thu, sao mà nức nở Có phải vì yêu không Có phải đã đem lòng Yêu mến rồi nhân thế
Mỗi khi, một ý thơ “di chuyển”, nó dường biến hoá cung bậc rất nhiều, và ghé mình vào thực nhiều “nhà ga của ý”. Trên hỏi, thu khóc có phải vì yêu, khiến hiểu như cái yêu của một tình nhân vậy. Đến dưới, yêu đã tự đổi, khẳng định mình như tình yêu nhân thế. Mà, yêu trai gái, chẳng phải cũng là một niềm của yêu nhân thế hay sao. Sự “biến tấu” này, hoàn toàn là mạch của tâm. Nó “logic” theo cách của tâm, mà thực, tôi không thể nào giải thích, hay bày phơi cho đặng.
Và thì..
“Nếu thật là như thế Hãy để mặc mưa buông Trên khắp những con đường Đừng ngăn niềm nức nở”
“Cho mưa ôm lấy phố Cho phố đắm trong mưa Yêu mà, ai cũng thế Đừng xấu hổ nghe chưa”
Giờ, cái bóng của tình yêu trai gái, lại chập chờn trở lại, sóng sa sóng sánh trong lời. Tại đây, mạch của trí dường khiêm mình lắm lắm, nó để mặc tâm cảm tự xuôi dòng, tự trôi, và tự “hồn cốt hoá” chính mình thật linh động, nhưng vẫn luôn “logic” bởi vì tâm cảm tuy biến hoá, nhưng mật thiết tự nhiên, và mềm hơn cách của trí rất nhiều bậc. Vì “mềm”, nên nó dễ bề được “chen ngang”, được đơm ý, thậm chí, được hoà quyện mình trong nhau. Nên, đương nức nở, bỗng chốc “chen” ngay bởi niềm âu yếm ấm áp, vỗ về, và dung chứa. Thương đấy, xong lại như mắng đấy. Mắng đấy, mà lại từ thương đấy: “đừng xấu hổ nghe chưa…” Và, vẫn luôn thế, thu trong ta, ta trong thu, lẫn là lẫn lộn.
Sau khi nức nở đã “thoả thuê”, thì giờ, mới tới khổ căn dặn đầy “cứng cáp”.
“Nhưng, xong thì nín nhé Đừng mưa mãi đấy nghe Cho phố phường lên nắng Trẻ con thôi khóc nhè”
“Cho ta không buồn nữa Vì phơi áo chẳng khô Cho ta thôi thẫn thờ Khi sân đầy lá rụng”
Nào, có phải ta buồn vì phơi áo chẳng khô, hay sân đầy lá rụng? Nói ra đặng chữ “buồn”, và “thẫn thờ”, ta xem như đã đẫm tỏ bày. Nhưng, chẳng chịu tỏ bày cho tới. Mở được chút cõi lòng, ta lại manh nha ghém nó lại. Ra vẻ tại áo chẳng khô, ra vẻ tại sân đầy lá rụng, mà mười mươi, nào đâu phải. “Ta” úp úp, mở mở, mâu thuẫn như chính mình, lúc biến vào thu, lúc lại “thoát hồn” mà thênh thang ưu cảm.
Khi, khổ cuối cùng được viết, cảm thức sũng sịu, mênh mang nức nở, thứ nức nở rỉ rắt như sương như mưa của mùa thu, cũng đóng mình “cái rẹt”. Nắng lên nhanh chóng, hong khô mọi nỗi niềm. Dẫu trước đó có là gì đi nữa, thì cuối cùng, người mà trước đó, còn nhập hồn bất khả phân với mùa thu, giờ cũng như người giũ chiếc khăn quàng, xênh xang phơi phóng.
“Đừng tin theo nỗi buồn”…
Vâng, một phiên cảm xúc, dẫu có được lưu trữ bất kể đâu trong góc tâm hồn nào, và diễn giải ra sao trong vùng thọ cảm. Thì cuối cùng, “lời dặn” của “tác giả” dành cho mình chính là: “đừng tin theo nỗi buồn”. Câu cuối mở ngỏ một ô cửa, dẫn bản thân tới trạng thức “không tin theo nỗi buồn”, tức thứ cảm thọ mà phần nào đó, được nuôi dưỡng bởi nhãn quan “vô minh”. Tại ô cửa này, cả “tác giả”, lẫn người đọc đều có thể lựa chọn: gói lại cảm xúc trước mùa thu, hay sẽ mênh mang tiếp. Hồ như, có đó một lựa chọn, dừng lại trong chơi vơi cảm xúc, hay, cũng giống như điều “tác giả” hướng tới, là khoanh tay đứng nhìn cảm xúc đến đi, cũng như ngắm mùa thu tới lui, trên nền bức toan bốn mùa không đầu, không cuối…
Vâng, trên đây là những san bày, tự sự của tôi không phải về bài thơ “Dặn thu”, mà về chính “tâm mạch” mà tôi từng đi qua, để viết ra bài thơ này. Mỗi bài thơ của tôi, hầu như đều tới với tôi theo cách như vậy. Không chủ đề cho đến khi dòng chữ cuối cùng được viết. Ngay cả tự sự này, nó cũng đi theo mạch của chính nó, mà chẳng chịu cho tôi “thiết kế” đâu. Mong rằng, chút chia sẻ này sẽ khiến bạn đọc hiểu và gần gũi thêm hơn với những bài thơ của tôi, để những bài thơ ngày càng nhận được thêm những bình luận, những “dấu chấm hỏi” mà nói lên rằng: “Tôi đã đọc, và quan tâm bài thơ của bạn” 🙂
(15-10-2024)
Mẹ ơi vui lên nhé Quả cam rất tròn mà Mẹ xem này, cái má Con cũng tròn, đúng không? Mẹ có nhìn thấy hông Run run trong không khí Những sợi tơ bé tí Bay từ áo mẹ ra Đấy, mẹ xem đây nà Chúng đang vui cười đấy Chúng nói theo chúng thấy Thì mẹ rất đẹp xinh! Mẹ ơi, mẹ hãy tin Mặt trời luôn tỏa sáng Biển không bao giờ nhạt Chim sẽ mãi hót ca Mẹ, mẹ ơi, mẹ à! Chúng con yêu mẹ lắm! Chúng con thường bắng nhắng Thỉnh thoảng cũng hay hư Nhưng mẹ hãy “chừ chừ” Đừng buồn con vội nhé Chúng con hứa rằng sẽ Ăn và ngủ thật ngoan Trừ lúc chơi đồ hàng Hơi giành nhau một tí Nhưng mẹ chờ con tí Con sẽ điều đình ngay! Con nghĩ hay thế này Chiếc máy bay mầu đỏ Con sẽ chơi cho bõ Chơi xong rồi con sẽ Nhường nó lại cho em Nếu mà em kèm rèm Con tạm quay chỗ khác Cùng lắm con sẽ hát Líu lo cho em nghe Mẹ đừng buồn mẹ nhe Chúng con cưng mẹ nhất Như loài cây yêu đất Như loài ong yêu hoa Mẹ đừng lo mẹ nha Đứa bé nào cũng lớn Khỏi hư và nghịch ngợm Như những cây trưởng thành Vươn những lá thật xanh Ươm tình yêu thật khẽ Tình yêu ngày thơ bé Theo gió thổi bay xa Bay đến những người xa Kéo cho duyên gần lại Sao cho thương nhau mãi Thật lòng như hạt na Yêu cái thật cái thà Cái hiền hòa nhân hậu Thật yêu dù hậu đậu Chẳng biết tả làm sao Mẹ ơi, con yêu sao Gia đình mình nhỏ bé Mẹ ơi, mẹ vui nhé Mẹ đẹp nhất lòng con! (5-6-2017)
"Khi ngôn ngữ chưa tới,
thơ đã ở đấy rồi"
"Với tôi,
thơ là của các vì sao"
(Hạnh Dung)
