Cảm nhận về bài hát “Ngẫu Nhiên”

Nói triết lý bâng quơ, tỉnh queo, thì đó chính là ca từ của bài “Ngẫu Nhiên”. Tôi thích cách bâng quơ đó.

Tuyên bố, “không có đâu em này, không có cái chết đầu tiên. Và có đâu bao giờ, đâu có cái chết sau cùng”. “Em”, chắc 
đâu phải không biết điều ấy. Anh, liệu có cần báo tin lần nữa, về điều mà ai cũng đã hiểu.

Thế, nên phần hồn của “lời tuyên bố” chẳng phải là thông tin. Mà, lại là cái cách thốt lên, như bâng quơ, như nhẹ bẫng, 
một kết luận giản đơn, giản đơn đến bão hoà trước đôi tai nhân gian.

Cách giản đơn đó, trong nhịp điệu câu hát như còn xen cả chút vui, chút cười, chỉ có thể thốt lên bởi tâm hồn đã thấm thía,
khiến “triết lý” chẳng còn nặng lời, nặng chữ, mà hoá thành nỗi mặc nhiên, nhẹ như hoa mai.

“Hòn đá lăn bên đồi, hòn đá rớt xuống cành mai. Rụng cánh hoa mai gầy, chim chóc cất tiếng qua đời.”

À, giờ, mới “khó” thêm cho “anh” một chút. Có vẻ, anh đang muốn diễn giải, cho em nghe, cho em thấy, hay cho chính 
anh tự mình lại thốt lên lần nữa, một thoáng cắt nghĩa mà anh cũng chẳng thể bảo, là nó lâm li hay là vô tình có nghĩa gì 
gì trong tim.

Hòn đá thì lăn bên đồi, vì thế?!
Rớt xuống cành mai?
Cành mai vì thế
Gầy gầy rụng xuống?
Chim chóc vì thế?
Líu lô, líu li
Hay là ngẫu nhiên?
Hay là chúng cũng như anh
Thấy hoa như có
vẻ đang
qua đời…

Tôi tưởng tượng, “Trịnh” như đang giải thích cho một cô em bé nhỏ nào. Ban đầu, như một “tuyên bố” dường hơi to, về 
một khẳng định dường hơi nhỏ. Rồi để “em” hiểu, “anh” giải thích, bằng chuyện hòn đá, bằng chuyện cành mai, bằng 
chuyện tiếng chim. Chúng dường ngẫu nhiên, cũng dường có nghĩa. Nhưng, cũng chẳng thể tỏ tường hơn lắm. Nên, như 
“anh” đã rốt lại, vẫn là “tự mình biết riêng mình, và ta biết riêng ta”.

Cái cách đung đưa giai điệu “tự mình biết riêng mình”, cũng toát lên chất nhâm nhi, nửa như tự thoại, nửa như cùng ai.

Rồi đến phần hai,

“Mệt quá đôi chân này, tìm đến chỗ ghế nghỉ ngơi. Mệt quá thân ta này, nằm xuống với đất muôn đời”

Cái cách thốt lên từ “quá”, cách âm thanh ở cùng nó, cũng làm cho tôi đang nghe dở, cũng phải sững mình hỏi lại, liệu đây
có thực là lời than mệt? Sao vừa thoáng than than thở thở, lại đan xen chút âu yếm. Sao vừa thoáng chút bi, lại dâng dâng
chút thiết tha, một thiết tha bất tận. Chữ “quá” nghe không đau khổ, mà thấy thương thương thôi.

Rồi tới câu, “kìa còn biết bao người, dìu dặt tới quanh đây”, thì quả đúng rồi. Trịnh không bi ai thật mà. Cái chết nơi vòng 
đời trong mắt ông, dẫu bi nơi người và không khỏi chút lâm li nơi mình, thì trong đáy trái tim của Trịnh, nó cũng như cấu 
phần của một cái ôm bất tận. Cuộc chết, mà sao nghe như một buổi hẹn, một chốc nghỉ ngơi, hay một lần ngả lưng vào 
mãi mãi.

Tôi cảm nhận được từ bài hát, trạng thái của một người lúc thì dường cảm thấy mình có thể mô tả được, lúc thì lại dường
cảm thấy mình chẳng thể mô tả được, một cảm khái nhân sinh mà mình lúc chỉ chàm chạm nhẹ, lúc lại như khoả, như bơi, 
như uống mình vào trong, mà chẳng thể phân đôi với nó.

Bài hát “Ngẫu nhiên”, từ tên đặt, từ ca từ, đến giai điệu, đều nhất quán một phần hồn. Nghe “Ngẫu nhiên”, tôi thấy mình 
như nhân chứng, như người xem phim, mà trong đoạn phim ấy, cũng có một người đang nhân chứng, đang nghe kể 
chuyện, mà trong câu chuyện ấy, lại cũng có một người, mà không, rất nhiều người, cùng đang xem phim, cùng đang nhân
chứng, cùng đang kể chuyện, một câu chuyện bất tận…

“…hòn đá lăn bên đồi, hòn đá rớt xuống cành mai…”

Hôm kia, chợt trong đầu tôi nhớ lại bài “Ngẫu nhiên”. Nhẩn nha hát vài câu, thì tôi thấy, chính cái bài hát mà mình xưa 
nay ít thích của Trịnh này, lại hay hơn cả mọi bài khác của ông ấy. Nó hay chẳng vì phần nghĩa, mà vì phần hồn. Nó hay 
chính vì nó đã bâng quơ, đã nhẹ tênh. Nó hay vì cách người thốt lời, cách nghĩa quyện vào mây, vào gió, bẫng nhẹ như 
không.

(4-5-2026)