Ngoài hiên, bông hoa nhỏ
Lần đầu rơi xuống sân
Rớt xuống rồi mới biết
Chao ôi là bâng khuâng

Thế là cành và lá
Chẳng biết mình đi đâu
Lá cành ơi mình chẳng
Thể trở về nữa đâu

Bâng khuâng, mưa một hạt
Cũng rụng xuống bên mình
Thôi xong, mưa cũng bị
Rớt giống mình đúng không

Ơ ơ, thêm một hạt
Trái, lại phải nữa này
Thêm thêm, ơ, nhiều hạt
Bỗng đổ ùa xuống đây

Lộp cộp là lộp cộp
Lộp cộp lộp cộp là
Lào…rào…lào…rào
Run hết cả nhành hoa

Nằm chờ mưa tan hết
Nằm chờ đêm xuống dần
Rồi lại chờ đêm hết
Nắng lại về bâng khuâng

Thao thức và thiêm thiếp
Nắng loá loá cơn mơ
Trái tim hoa áp xuống
Nghe sự sống quay tơ…

(26-9-2025)

Con trai lên lớp 5, được học bài thơ "Tiếng hạt nảy mầm". Mẹ yêu bài thơ quá, bèn viết ra những dòng cảm nghĩ.

(Đề bài tưởng tượng: Em hãy phân tích và nêu cảm nhận của mình về bài thơ “Tiếng hạt nảy mầm” của tác giả Tô Hà.
Và sau đây là bài (thử) làm của em Hạnh Rung (học sinh lớp 10) ; )

“Nếu không biết rằng, bài thơ “Tiếng hạt nảy mầm” được viết cho các em nhỏ khiếm thính, chắc, em sẽ không thể hiểu 
được ý nghĩa, và cảm nhận được niềm rung cảm cùng yêu thương sâu sắc ẩn chứa trong bài thơ đến thế.

“Mắt sáng”…

Mở đầu bài thơ, đã chạm vào hồn em hình ảnh đôi mắt học trò sáng long lanh. Nhưng, đôi mắt ấy không kèm theo một
tiếng reo, một chút nói cười, hay thanh âm thường thấy trong một lớp học. Bởi vì, đó là lớp học dành cho các em khiếm 
thính, nơi cô trò lặng lẽ trao đổi, bằng những biểu cảm gương mặt, và cử chỉ đôi tay.

“Mắt sáng, nhìn lên bảng”

Dường như, đôi mắt đã thay thế tất cả, bao âm thanh không thể nghe, bao lời nói không thể thốt, dường chỉ chan chứa vào
đôi mắt.

“Lớp mươi nụ môi hồng”

Cũng lặng lẽ như mắt, là những nụ môi hồng bé xinh của những trò thương. Trước những ánh mắt, và “nụ môi” ngoan ấy, 
cô giáo “mở lời”, và:

“Đôi tay cô cụp mở
Báo tưng bừng thanh âm”

Trước bao chăm chú của học trò, thì cử chỉ bàn tay cô được quan sát đầy chú ý. Tay cô cụp vào, như đơm kết bao chữ 
nghĩa. Để khi tay cô mở, dường bao thanh âm tưng bừng được cất lên, “báo” ý nghĩa của mình.

Khổ thơ đầu tiên, dường miêu tả những phút giây đầu của tiết học. Những câu thơ không đưa em vào sự cảm nhận âm 
thanh theo cách thông thường, mà dường như, âm thanh đã bện trong khung cảnh, nền nã, mà rộn ràng.

Khi những phút giây đầu qua đi, tiết học đang

trôi trong lặng lẽ, có lẽ, cả cô và trò đều đang chăm chú vào bài học, nên, chẳng ai biết có “cánh sẻ”, cho đến khi nó:

…"vụt qua song”

Ừ nhỉ, cánh sẻ làm sao gọi được sự chú ý của các học trò đang chăm chú kia đây. Nên, chắc, khi cô bé, cậu bé nào nhác 
thấy bóng chim sẻ, thì nó đã “vụt qua song” mất rồi. Mọi tiếng líu lo, mọi tiếng ríu rít, cũng chỉ có thể vụt qua ngang mắt 
ai đó, mà chẳng thể nghe thật rõ, thật rõ.

Vì thế, nên dù chú chim sẻ có cố tình “náo động” đến inh ỏi, thì tiếng inh ỏi ấy, cũng lại chỉ được “trông thấy” lẫn với 
“tiếng nắng” vậy.

Nắng thì có “tiếng” bao giờ. Nhưng khi tất cả đều nhìn bằng mắt, nghe cũng bằng mắt, thì ai có thể thuyết phục những 
cô bé, cậu bé không tin rằng, nắng cũng biết hót?

Câu thơ tiếp theo “Hót nắng vàng ánh ỏi”, mới đọc sẽ thấy lạ lùng ghê lắm. Nhưng cảm một hồi, lại thấy nó “thương” 
làm sao.

Khi nắng cũng muốn hót thay chim cho bé “nghe”, thì trong những ánh mắt long lanh ấy, cùng lắm, nắng cũng chỉ gắng 
sức ánh lên, thay tiếng chim, lấp lánh cho bé trông.

“Ánh ỏi”…

Thực ra, trong tiếng Việt không có từ “ỏi” riêng lẻ. Vì sự gần gũi của âm tiết, và hiệu ứng liên tưởng âm thanh, nên có 
thể, từ khi một ai đó buột thành tiếng âm thanh “inh ỏi” ấy, thì nó thực nằm trong tiếng Việt từ bấy đến giờ.

Nên, em cũng liên tưởng, khi tác giả viết đến câu thơ này, có thể, một cảm nhận nội tại nào đó cũng đã khiến nhà thơ buột 
ra “âm thanh“ “ánh ỏi”, và đặt nó đó chăng? “Nắng vàng ánh ỏi”, nó như sự hoà quyện khôn xiết giữa cái thấy và cái 
nghe, giữa “ánh” của nắng vàng và “ỏi” của tiếng chim. Chim thì có hót inh ỏi bao giờ không? Có đấy, đó là trong cái 
nghe, cái thấy và tâm hồn của những trẻ thơ, thì tiếng chim tinh nghịch inh ỏi và đầy dễ thương hoàn toàn là có. Và, bởi 
không thể nghe, nên các học trò khiếm thính chỉ có thể vừa trông, vừa tưởng tượng một âm thanh mà chúng ta không 
từng nghe bao giờ. “Ánh ỏi” không chỉ hiện lên rung động của thanh âm hoà quyện cùng ánh sáng, mà còn nói lên niềm 
ao ước khôn cùng được “nhìn” thấy tiếng chim, được “nghe” thấy ánh nắng, được nương vào mọi giác quan để cảm 
nhận thế giới xung quanh.

Và rồi thì, dù cánh sẻ vụt qua và nắng vàng có hót “ánh ỏi” ngoài song, thì các bé vẫn lặng im chăm chỉ, dõi theo làn 
môi cô giáo mấp máy.

“Các bé vẫn lặng chăm
Nhìn theo cô mấp máy”

Hai khổ thơ đầu tưởng chưa nói gì nhiều, mà đã nói thật nhiều. Những câu từ sáng trong, giản dị, mà như dẵn em vào 
trong bầu không khí lớp học. Một niềm xúc động thương thương lắm, mà em không tài nào mô tả cho hơn. Tuổi thơ của 
bé, ao ước của bé, thương yêu của cô, ao ước của cô…Tất cả, cứ chan chứa, trong từng cụp mở, trong từng mấp máy, tha 
thiết làm sao.

Và chúng ta, làm sao hiểu:

“Sau ngón tay cô đấy
Là tiếng hạt nảy mầm
Tiếng lá động trong vườn
Tiếng sớm mai mẹ gọi”

Khi tay cô cụp mở, chỉ có các bé thơ mới biết, bao âm thanh đang nở tưng bừng. Từ bàn tay của mình, cô giảng biết bao 
điều, cô kể biết bao chuyện. Từ đôi bàn tay đó, mà trẻ sẽ “nghe” thấy tiếng hạt nảy mầm, tiếng lá động nhẹ trong vườn, 
và cả tiếng mẹ gọi vào những buổi sớm mai. Bao tưởng tượng, bao hỏi đáp, đổi trao liên tục giữa đôi tay cô và đôi 
mắt bé. Bao khao khát mấp ma mấp máy, thốt lên trong những con tim.

Và, không chỉ tiếng lá, tiếng hạt đâu, còn có cả:

“Tiếng cuộc đời sâu vợi
Con tàu biển buông neo
Ngôi sao mọc rừng chiều
Vó ngựa ran vách đá”

Tới khổ thơ này, tiết học đã trôi trong sâu lắng. Nó không còn chỉ trong khoảnh khắc ấy, mà dường như, ta thấy hình 
bóng thời gian, thoắt bay qua vùng trời ước vọng, và thoắt lại trở về. Xuyên suốt nó, là niềm khao khát được nghe, trong 
sâu, trong xa, tiếng của cuộc đời.

Khi những ao ước bay cao, bay xa. Khi những tưởng tượng trẻ thơ được nâng cánh trong tâm hồn, thì;

“Bao nghĩ suy vất vả
Trong mắt người lo toan
Để từng âm có nghĩa
Bật lên từ môi em”

Để tâm hồn thơ trẻ bay cao, để tri thức và hiểu biết trao vào tay bé thơ, thì “từng âm có nghĩa” đã vượt qua vất vả, nhẫn 
nại “bật lên từ môi em”. Đằng sau tất cả những điều đó, chính là đôi mắt lo toan, là trái tim đầy nghĩ suy của cô, của thầy, 
của cha, của mẹ.

Xuyên suốt bài thơ cho đến giờ, là niềm xúc động cứ nhẹ tênh mà tới. Dù tác giả chẳng cố dùng những câu chữ đầy rung 
cảm, mà sao, em vẫn xúc động tràn đầy và thương thương đến thế.

“Nghe cánh vỗ chim non
Trước diệu kỳ tiếng hót
Giữa hồn nhiên lớp học
Ai nụ cười rưng rưng”

Khi tiết học vừa kết, cũng là lúc bài thơ đi vào khổ cuối. Lúc này, tiếng hót và vỗ cánh của chim non đã tràn ngập diệu kỳ. 
Hai câu thơ thôi, mà như sáng rỡ không gian lớp học. Không chỉ là tiếng chim ngoài song cửa, mà còn là “tiếng hót”,
“tiếng vỗ cánh” của bầy trẻ thơ như những chú chim non. Bầy trẻ hồn nhiên, hạnh phúc, vô tư. Và, giữa sự hồn nhiên ấy, 
có nụ cười bên lề, rưng rưng, và đầy tha thiết…

(5-10-2024)

Tôi từng nghe ai đó nói: “ghét nhất là thơ”. Rồi, “ghét nhất cái...bọn làm thơ” ; )

Gần đây, tôi được nghe một nhận xét đỡ “ki bo” hơn, tức có giải thích hẳn hoi chứ không phải nêu mỗi yêu ghét.
Đại ý, thơ là cái thứ văn ít tuân thủ ngữ pháp. Thay vì viết câu cú chặt chẽ, đầy đủ thành phần, và diễn đạt ngọn ngành, 
thì “bọn làm thơ” lại dường như không đủ cái trình độ ấy, nên mới tồn tại trên đời cái gọi là thơ.

Họ nói, thì không phải là không có lý . Tuy nhiên, yêu cầu của văn khác yêu cầu của thơ. Quả thật, nếu đem cách thức của
thơ mà dùng cho văn, thì không bao giờ bài văn đạt được mục đích lẫn năng lực tối ưu của mình. Trong khi viết văn, 
người viết không thể dùng “tư duy thơ”. Ngược lại, nếu cứ khư khư “tư duy văn”, thì trên đời sẽ khó có bước đột phá kỳ 
diệu mà đẹp đẽ, của người nương hờ ngôn ngữ mà đáp hồn tới những vì sao xa, hay những cảnh tượng tâm hồn vừa sâu 
lắng, vừa cao thượng.

Tư duy văn, chính là mạch não, hay lối vận hành tư duy cùng nhãn quan của người viết trong thời điểm “vận bút” (mà 
thực chất là vận não), để trình bày cho đặng một nhân sinh quan, một vấn đề, hay sự nghĩ cảm nào đó, sao cho người đọc
có thể theo dõi và quan sát nhận thức của tác giả.

Thơ, thì có cái giống, và cũng có cái khác. Cái giống là, thông qua ngôn từ, người đọc cũng có thể theo dõi và quan sát
sự biểu đạt của tác giả. Nhưng, cái khác ở chỗ, “mạch não” của nhiều kẻ làm thơ, lại là một nẻo gần như khác hẳn. Bất kỳ
ai, khi não đang trong “chế độ” làm thơ, hay nói cách khác, là cảm xúc đương “tràn trề nhãn quan thi sĩ” , thì cái lúc ấy, 
“dẫn truyền thần kinh” đã vận hành theo cách khác rồi. Mọi chuyên chú vào sự chặt chẽ nơi cú pháp nếu không thể lắng 
xuống, người viết sẽ không thể dẫn mình vào “tư duy thơ”.

Tư duy thơ, thì ngoài tư duy ngôn ngữ thông thường, nó còn phải đáp ứng cho “khổ chủ” một năng lực tức thời, là lột tả 
đầy ắp và sống động “cảnh giới tâm hồn” mà người ấy đang ở trong. Thay cho thiên về mô tả khách thể, họ thiên về mô tả 
tình trạng cảm thức nơi mà chủ thể đang quan sát, và hoà quyện sâu sắc với khách thể ấy. Ví dụ, để mô tả sự ngập tràn 
rung động không khí, nếu viết chặt chẽ là “Không khí đang rung động tràn ngập”, thì chỉ đưa người đọc vào sự cảm nhận 
giống như “tra từ điển”, tức là tra cứu lại trong não của mình kinh nghiệm về tình trạng tương tự của không khí, sau đó, 
mới khởi lên cảm xúc nhợt nhạt. Nhưng nếu dùng “tư duy thơ”, tác giả có thể sẽ viết khác hẳn, không cần nhắc đến nửa từ
không khí, mà vẫn đưa thẳng người viết vào trạng thái ngửi hít oxy tức thời mà không hay .

Điều hay, là ở chỗ, người tác giả lại không hề vướng mình trong chủ định dẫn người đọc đi đâu, về đâu cả. Bản thân 
người ấy cũng chan chứa trong xúc cảm của mình, và chỉ đơn thuần muốn trút ra bằng lời.

Khi đó, họ sẽ không tài nào “chọn” ngôn từ theo cách vận hành của văn xuôi, tức thứ văn “xuôi dòng tư duy” được nữa. 
Thứ mà họ đang “xuôi dòng” đã phức hợp hơn nhiều. Vừa là tư duy, vừa là tâm cảm, vừa là sự huy động phi thường sức 
biểu đạt và cảm thốt, tựa hồ như “bê” nguyên một mặt hồ vào trong đôi câu chữ, “bê” nguyên một cánh chim đang đong 
cả bầu trời vào vỏn vẹn trong một góc vở, hay, “bê” nguyên một tình yêu sâu lắng không kể xiết, vào trong đôi từ bâng 
quơ bên nhau mà thôi.

Khi đó, cái tài tình là, người đọc sẽ chẳng hiểu vì sao, mà khi đọc lên những vần thơ này, mình lại có nhiều rung cảm đến 
thế. Cứ hồ như, cái năng lượng, cái rung động của tình trạng tâm mà người viết đã có, nó được hiện hài song song nơi 
người đọc, mà dường rất…chẳng tại ai vậy.

Muốn truyền đạt như thế, người viết buộc loại bỏ thật hào phóng những từ ngữ mà họ cho là “dư thừa”, chỉ chắt lấy 
những gì cô đọng nhất, hàm súc nhất. Năng lực ngôn ngữ khi này không còn giống người đi bộ hay chạy marathon nữa, 
mà giống vũ công ballet chỉ nhón trên đầu ngón chân vậy. Diện tiếp xúc với mặt đất gọn lại chỉ bằng một mũi chân,
nhưng toàn bộ vũ điệu lại thăng hoa trên mũi chân ấy. Cũng vậy, có khi, sự nương dùng từ ngữ “thoái suy” đến tối thiểu, 
nhưng rung cảm và biểu đạt lại mở đến cực đại. Mạch ngôn ngữ, hay tư duy não lúc này đã cực kỳ sâu lắng. Sự gắn kết 
và “lô gích” giữa các nhịp tri cảm không còn phụ thuộc những thành phần ngữ pháp, mà chính là mạch của tâm. Mạch 
của tâm tự đưa vào tay người viết một trật tự, khiến họ tự động chiết xuất ra những từ ngữ mà dù không nghĩ ngợi nhiều 
theo lối tư duy cú pháp, nó vẫn trật tự đầy mềm mại. Và chính mạch của tâm đó, làm nên những cây đào rất sâu vào vùng 
ngôn ngữ, khiến nhát tư duy trở nên sâu, sâu nữa, sâu nữa, mà “hệ quả” của nó lại là sự phả lên bề mặt những từ ngữ 
thanh nhẹ, mà mênh mông trắc ẩn.

Thế nên, không phải là “bọn làm thơ” không tuân thủ ngữ pháp đâu. “Chúng” tuân thủ theo một cách khác, để rồi, từ này 
xếp cạnh từ kia, âm điệu này bên âm điệu kia, tự nhiên như nhịp đập bên trong, mà cứ tự bày phơi cõi tâm, và cũng “mời 
mọc” ta phiêu phiêu theo thứ linh cảm mà khi ấy, đã chẳng còn là của riêng ai…

Giờ, ta cùng thử đọc một câu thơ của nhà thơ Quang Dũng trong bài thơ “Tây Tiến” mà chúng ta đã học ngày xưa nhé:

“Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”

Đấy, nào ai nỡ đem câu thơ này diễn xuôi cho đề huề cú pháp đâu. Vì chỉ có như vậy, nó mới đẹp, mới buồn, và ngân 
mãi trong hồn ta, phải không… 

(2-10-2024)

Buổi sáng, "ta" nghe đi nghe lại bài hát Mặt Trời Bé Con. 
Ngộ ghê, tiếng nhạc tuổi thơ rung rinh tí tách trong con 
tim nhỏ bé, mà giờ ta đã thôi dám chắc nó còn thuộc về 
ta, hay đã nương theo mắt gió để ru những cánh diều. Ta 
trở về tuổi thơ của không chỉ một mình mình, ta hình như, 
còn đang ôm quả tim ú oà trong giấc ngủ của một cái cây, 
một chú sâu, một búp đa, hay một bông hoa dâm bụt...

Con chim sâu khẽ hát:

Ơ này cô gái lớn
Đã đi nhiêu dặm đường
Sao còn quay trở lại

Mùa thu đang ngủ nướng
Chồi xanh vẫn ven đường
Lời ru đang vẽ cánh
Bướm trên cành da xoan

Mẹ cô đang ngồi đấy
Trong chiếc cửa sổ kia
Em bé trên tay ấy
Là cô, bé ngần này!

Cô đã đi bao xa
Tim còn hay khóc oà?
Còn hay cười ngẩn nắng?
Còn hay khóc thật thà?

Hôm nay cô trở lại
Có đem theo bầu trời
Đặt trong chiếc giỏ thị
Kể cho ta mê ly?

- Chim sâu chim sâu ạ
Ta đã thôi khóc oà
Ta đã như chiếc lá
Theo dòng đời trôi xa

Những con đường xa thẳm
Những ngã rẽ phân vân
Những niềm tin sâu lắm
Làm ta lớn muôn phần

Ta lớn như hạt thóc
Bay vào miệng gà con
Ta lớn như sóng con
Đổ nhào vào sóng mẹ
Ta lớn như thơ bé
Sõng xoài trước tình yêu
Để tình yêu có lý
Trước phi lý, ngã nhào!

Ta vẫn còn hay cười
Có vẻ, còn ngơ ngẩn
Nhưng chim sâu biết đấy
Khi hoa nở, hương bay

Ta vốn là thơ bé
Nở tràn hết tương lai
Ta không giấu được thói
Rúc rích, rung rinh cười

Ta vẫn đôi khi khóc
Nhưng không thút thít đâu
Đôi khi ta lẫn lộn
Khóc và yêu trong đầu

Ta yêu cuộc đời đấy
Nở bao la lẽ hay
Ví dụ như sáng nay
Mặt trời cười toả nắng

Ví dụ như vị đắng
Thoái lui trong màn đêm
Nhường thinh không tịch lặng
Hát lời yêu êm đềm

Ví dụ khi muộn phiền
Soi vào gương ngấu nghiến
Ta phát hiện ra tiếng
Rằng, ơ cái nhân duyên

Ví dụ đôi chim khuyên
Một chiều chia tay vội
Bảo, tớ về nguồn cội
Đằng ấy, nhé hãy vui

Ví dụ, ta ví dụ
Ừ, chỉ ví dụ thôi
Umm...ờ...không nói nổi
Khi tim đã nghẹn rồi

Chim sâu không biết đấy
Cuộc đời đầy lẽ hay
Buồn, chắc gì đã khóc
Vui, lại đi nghẹn lời
Ừ thì, ta xúc động
Bởi một sáng thu thôi

Ngoài kia có cô bé
Nhìn qua khe, trộm cười
Ngoài kia có chú bé
Trèo cành me, lại cười
Hay là say mê nhỉ
Khúc nhạc của tim tôi...

(2013)

Nắng chiều thu chảy xuống lu
Em gái bú rù gội tóc trong sân

Rẽ ngôi, nắng khỏa xuống chân
Em gái âm thầm lượm nắng lên vai

Nhẹ nhàng vén tóc lên tai
Nắng lại chảy dài như suối trong veo

Chú mèo con bé tí teo
Chân tay khua khoắng dưới gầm ghế mây

Bắt không được đốm nắng bay
Gắt lên: méo méo! meo meo! mèoooooooo!

Gội xong, em gái nằm khoèo
Đọc hết một lèo Sự tích trầu cau

Chiều dần buông tím sân sau
Mùa thu êm ái trong màu mắt em... 

(14-9-2018)